Trong tương lai, sau khi cải cách lại hệ thống công tố, Cơ quan Kiểm sát Hàn Quốc (검찰청) sẽ chấm dứt hoạt động.
Các công tố viên (검사) sẽ chuyển sang Cơ quan Công tố (공소청) để thực hiện vai trò truy tố (기소), tức là đưa vụ án ra xét xử và tiến hành các thủ tục tố tụng tại tòa.
Việc điều tra các tội phạm nghiêm trọng sẽ do Cơ quan Điều tra Trọng tội (중대범죄수사청, 중수청) đảm nhận, nơi sẽ bố trí các điều tra viên chuyên nghiệp (전문 수사관) thay vì công tố viên.
Ngày 3 vừa qua, Chính phủ đã trình Quốc hội Hàn Quốc (국회) dự luật về Cơ quan Điều tra Trọng tội và Cơ quan Công tố (중대범죄수사청·공소청 법안). Sau những tranh luận và đối lập ý kiến, bản dự thảo hiệp thương đã được đưa ra và trình lên phiên họp toàn thể (본회의). Tuy nhiên, đảng Quyền lực Nhân dân (국민의힘) đã tiến hành chiến thuật trì hoãn thảo luận không giới hạn (필리버스터 – filibuster).
Trong bối cảnh căng thẳng chính trị, ngày 21 vừa qua, hai dự luật đã được thông qua tại phiên họp toàn thể dưới sự dẫn dắt của Đảng Dân chủ Đồng hành (더불어민주당). Tuy nhiên, cả giới chính trị (정치권) lẫn giới pháp luật (법조계) vẫn tiếp tục đặt câu hỏi về hiệu quả thực thi của dự luật.
Các dự luật này nhằm kiểm soát “công tố chính trị” (정치 검찰) và “cơ quan kiểm sát có quyền lực quá lớn” (권한이 비대한 검찰), nhưng vẫn tồn tại lo ngại rằng quyền hạn của công tố viên (검사) vẫn còn quá lớn.
Ngược lại, việc thiếu cơ chế giám sát (견제) đối với các cơ quan điều tra khác như cảnh sát (경찰) và trách nhiệm điều tra (수사 책임) trở nên mơ hồ cũng là một mối lo lớn.
Chúng tôi đã tổng hợp những lo ngại nảy sinh xung quanh cải cách công tố (검찰개혁), các dự luật sửa đổi nhằm xóa tan những lo ngại này, và các vấn đề vẫn đang tiếp tục phát sinh.
1. Cơ quan Kiểm sát (검찰청) chỉ đổi tên thành Cơ quan Công tố (공소청)?
🔶Một trong những lo ngại được nêu ra quanh dự luật là: “Quyền hạn của công tố viên liệu có vẫn được giữ nguyên hay không?”
Vì chức danh Tổng công tố (검찰총장) vẫn còn tồn tại, đồng thời công tố viên (검사) và điều tra viên (수사관) cũng chuyển sang công tác tại Cơ quan Công tố (공소청), nên có quan điểm cho rằng đây thực chất chỉ là “Cơ quan Kiểm sát (검찰청) được đổi tên” (이름만 바꾼 검찰청).
Dự luật quy định xóa bỏ Cơ quan Kiểm sát (검찰청) và tổ chức lại thành Cơ quan Công tố (공소청). Việc vẫn giữ tên Tổng công tố (검찰총장) được giải thích là vì đây là tên gọi theo Hiến pháp (헌법상 명칭).
🔶Quyền hạn của công tố viên thay đổi ra sao?
Trong phạm vi công việc của công tố viên tại Cơ quan Công tố, việc “điều tra tội phạm” (범죄수사) và “khởi tố vụ án” (수사개시) sẽ không còn.
Nghĩa là, công tố viên không thể tự tiến hành điều tra trực tiếp cũng như không thể tự khởi xướng vụ án mới.
Công tố viên tại Cơ quan Công tố (공소청) chỉ đảm nhiệm vai trò truy tố (기소).
Đây chính là nguyên tắc “tách biệt điều tra – truy tố” (수사·기소 분리) được nhấn mạnh.
Vẫn còn lo ngại về “toàn bộ chuyển giao vụ án” (전건 송치)
Một số ý kiến đặt ra lo ngại rằng công tố viên tại Cơ quan Công tố (공소청 검사) vẫn có thể tác động nếu nhận toàn bộ vụ án từ các cơ quan điều tra khác (다른 수사 기관이 처리한 사건 전부). Đây chính là vấn đề được gọi là “chuyển giao toàn bộ vụ án” (전건 송치).
Tuy nhiên, trong dự luật thực tế, “chuyển giao toàn bộ vụ án” (전건 송치) không được quy định một cách rõ ràng (명시적 규정 없음).
Công tố viên dù nhận vụ án cũng chỉ xem xét quyết định truy tố (기소 여부 판단).
Nếu cần thêm điều tra, công tố viên chỉ có thể yêu cầu cơ quan điều tra (수사 기관) thực hiện điều tra bổ sung (보완수사 요청).
Điều này khác với thực tế trước đây, khi Cơ quan Kiểm sát (검찰) có thể tái điều tra và kiểm soát vụ án (재수사, 컨트롤 가능).
🔶Về quyền đề nghị lệnh bắt, lệnh khám xét (영장 청구권)
Công tố viên vẫn có quyền đề nghị lệnh theo Hiến pháp (헌법상 영장 청구권). Tuy nhiên, quyền “can thiệp” hay “chỉ đạo” (관여, 지휘 권한) đối với việc đề nghị hoặc thi hành lệnh của các cơ quan điều tra (수사 기관) sẽ không còn nữa.
Nói cách khác, công tố viên không còn quyền giám sát trực tiếp việc cấp phát lệnh của cảnh sát (경찰) hay các cơ quan điều tra khác (기타 수사 기관).
2. Cơ quan Điều tra Trọng tội (중대범죄수사청, 중수청) có phải là tổ chức cấp dưới của Cơ quan Công tố (공소청)?
Mặc dù quyền hạn của công tố viên (검사) đã bị giới hạn, nhưng vẫn có nghi ngờ rằng quyền điều tra có thể bị “tái cấp” gián tiếp.
Đặc biệt, có ý kiến cho rằng Cơ quan Công tố (공소청) có thể tác động đến hoạt động điều tra của Cơ quan Điều tra Trọng tội (중수청).
Nguyên nhân là trong điều luật về Cơ quan Công tố (공소청법) có quy định khoản điều hành rộng: “Các công việc thuộc quyền hạn theo pháp luật khác” (‘그밖에 법령에 따라 그 권한에 속하는 사항’).
Điều này dẫn tới lo ngại rằng qua các sắc lệnh của Tổng thống (대통령령) hoặc các luật khác, quyền hạn của công tố viên có thể được mở rộng (검사 직무 확대 가능).
Tuy nhiên, chính phủ giải thích rằng điều khoản này chỉ nhằm các công việc dân sự hoặc pháp lý vì lợi ích công cộng, như yêu cầu tước quyền giám hộ (친권상실 청구) hoặc các công việc pháp lý vì lợi ích công cộng.
Giải thích rằng việc dựa vào khoản này để cấp quyền điều tra (수사권) là quá mức (과도한 해석).
Bên cạnh đó, Ban Tiến hành Cải cách Cơ quan Kiểm sát (검찰개혁추진단) cũng nhấn mạnh:
“Cơ quan Công tố (공소청) trực thuộc Bộ Tư pháp (법무부), Cơ quan Điều tra Trọng tội (중수청) trực thuộc Bộ Hành chính và An toàn (행정안전부), do đó hoàn toàn tách biệt về cơ cấu tổ chức. Không tồn tại cấu trúc để công tố viên (검사) có thể tác động đến Cơ quan Điều tra Trọng tội (중수청).”
3. Vậy ai sẽ giám sát Cơ quan Điều tra Trọng tội (중대범죄수사청/ 중수청)?
Việc dự luật giới hạn quyền hạn của công tố viên (검사) đối với hoạt động điều tra của Cơ quan Điều tra Trọng tội (중수청) đã được thông qua, nhưng cũng nảy sinh những lo ngại mang hướng khác (방향성이 다른 우려).
Dự luật đã xóa bỏ quyền chỉ đạo điều tra (수사지휘권) của công tố viên nhằm kiểm soát Cơ quan Kiểm sát (검찰).
Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với việc không còn cơ chế giám sát (견제) để kiểm soát hoạt động điều tra của Cơ quan Điều tra Trọng tội (중수청).
Giáo sư luật Yoon Eunjé (이윤제), Khoa Luật, Đại học Myongji (명지대 법학과), nhận định:
“Với việc Cơ quan Kiểm sát (검찰) – vốn từng kiểm soát mạnh mẽ cảnh sát (경찰) rút lui thì quyền lực của cảnh sát có thể trở nên quá lớn, dẫn đến nhiều tác dụng phụ (부작용)”.
“Do đó, cần có một cơ quan thay thế để giám sát cảnh sát (경찰 견제) và các cơ quan điều tra khác (수사기관들에 대한 견제), cũng như điều phối và phối hợp công việc giữa các cơ quan điều tra (수사기관 간 업무 협력 및 조정).”
3. Bãi bỏ quyền chỉ đạo và giám sát của công tố viên đối với Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특별사법경찰, 특사경)… Đặc vụ tư pháp (특사경) tự tiến hành điều tra?
Trong phần giám sát (견제) này, mối lo lớn nhất tập trung vào Cảnh sát Tư pháp đặc biệt (특사경).
Đảng, Chính phủ và Văn phòng Tổng thống (당·정·청) đã bãi bỏ quyền chỉ huy và giám sát của công tố viên (검사의 지휘·감독권) đối với Cảnh sát Tư pháp đặc biệt (특별사법경찰관).
Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특사경) là công chức hành chính (일반 공무원) được cấp quyền điều tra (수사권) một cách ngoại lệ trong 50 lĩnh vực như môi trường (환경), thực phẩm (식품), lao động (노동), thay cho cảnh sát thông thường (일반 경찰).
Toàn quốc có khoảng hơn 20.000 người, nhưng vì là công chức hành chính (행정직 공무원) nên luân chuyển công tác (순환 근무) thường xuyên, dẫn đến vấn đề về chuyên môn điều tra (수사 전문성) luôn tồn tại.
Do đó, phần lớn họ thực hiện công việc theo chỉ đạo của công tố viên (검사), trực tiếp điều tra các vụ án trong lĩnh vực đó, rồi chuyển vụ việc lên Cơ quan Kiểm sát (검찰).
Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특사경) cũng đã nhấn mạnh sự hợp tác với công tố viên (검사) tại Hội nghị người phụ trách vận hành Cảnh sát Tư pháp đặc biệt do Cơ quan Kiểm sát Tối cao (대검찰청) tổ chức vào tháng 11 năm ngoái.
Trong các vụ án chuyên môn, Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특사경) khó có thể tự mình xác định tội danh (범죄 성부), do đó họ đề xuất cần chỉ định công tố viên phụ trách (전담검사 지정) ngay từ đầu điều tra để có hợp tác hữu cơ (유기적 협력).
Họ cũng đề xuất thiết lập đường dây nóng (핫라인) để trao đổi ý kiến nhanh giữa công tố viên phụ trách Cơ quan Kiểm sát từng địa phương (각 지검 담당 검사) và Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특사경).
Trong tình hình này, khi quyền chỉ huy và giám sát của công tố viên (검사) đối với Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특사경) bị loại bỏ, mối lo ngại về chất lượng điều tra được đặt ra.
Ông Jung Ji Ung (정지웅), luật sư kiêm ủy viên tư vấn của Nhóm Thúc đẩy Cải cách Kiểm sát (검찰개혁추진단 자문위원), chỉ ra rằng:
“Việc loại bỏ hoàn toàn quyền chỉ đạo và giám sát của kiểm sát viên đối với Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특별사법경찰, 특사경) mà không có bất kỳ biện pháp nào để thay thế là một tình huống thực tế không có kế sách.”
Ông tiếp tục chỉ trích:
“Việc để trống hoàn toàn các cơ chế an toàn đối với điều tra trái pháp luật, điều tra cẩu thả hay điều tra chọn lọc, đồng thời chỉ nhấn mạnh loại trừ hoạt động điều tra của công tố viên, không phải là cải cách mà là một thử nghiệm chính trị nguy hiểm. Ban đầu nhằm ngăn chặn các vụ điều tra chính trị của cơ quan kiểm sát, nhưng điều này lại mở ra khả năng biến Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt thành một công cụ ‘điều tra hành chính’ mới.”
Tình hình của Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt (특사경) tại các chính quyền địa phương còn phức tạp hơn. Vấn đề được đặt ra là liệu những nhân viên này có thể điều tra một cách độc lập trong bối cảnh chính trị, dưới quyền lãnh đạo của các lãnh đạo địa phương (지자체장) được bầu cử qua bỏ phiếu hay không.
Trong khi đó, Giáo sư Park Chan Woon (박찬운), người đã từ chức Chủ tịch Ủy ban Tư vấn của Nhóm Thúc đẩy Cải cách Kiểm sát (검찰개혁추진단 자문위원장), cho rằng vấn đề liên quan đến Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt vẫn chưa được giải quyết xong.
Ông Park viết trên mạng xã hội (SNS):
“Vấn đề của Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt liên quan đến quy định về thủ tục điều tra, nên phải được quy định trong Bộ luật Tố tụng Hình sự (형사소송법). Ngay cả hiện nay, các quy định về quyền chỉ đạo của công tố viên đối với Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt cũng đã được quy định cụ thể trong Bộ luật này. Việc quyết định cuối cùng sẽ được thực hiện khi Bộ luật Tố tụng Hình sự được sửa đổi trong tương lai.”
4. Cuộc tranh luận về quyền yêu cầu điều tra bổ sung vẫn còn âm ỉ (보완수사권 논쟁은 불씨로 남아)
Một trong những vấn đề trọng tâm của cải cách ngành công tố (검찰 개혁의 핵심 쟁점) là “quyền yêu cầu điều tra bổ sung của công tố viên” (검사의 보완수사권), và đến nay vẫn đang được thảo luận.
Quyền này cho phép công tố viên yêu cầu cơ quan điều tra tiến hành thêm các bước điều tra nếu cho rằng cuộc điều tra ban đầu chưa đầy đủ. Thực chất, đây cũng là quyền để can thiệp hoặc giám sát hoạt động điều tra.
Giới chính trị dự kiến sẽ thảo luận lại vấn đề này khi sửa đổi Bộ luật Tố tụng Hình sự (형사소송법) sau bầu cử địa phương.
Nhóm Thúc đẩy Cải cách Công tố (검찰개혁추진단) đã tổ chức các buổi tọa đàm vào ngày 11, 16 và 27 vừa qua để tiếp tục thảo luận, nhưng ngay cả trong nội bộ ngành pháp luật cũng có nhiều ý kiến trái chiều.
Luật sư Yang Hong Seok (양홍석 변호사), ủy viên tư vấn của Nhóm Thúc đẩy Cải cách Công tố, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện điều tra bổ sung. Ông đặt câu hỏi: “nếu quyền điều tra bổ sung bị bãi bỏ và chỉ còn quyền yêu cầu điều tra bổ sung, liệu cơ quan điều tra ban đầu có thể đảo ngược kết quả mà họ tự đưa ra khi nhận yêu cầu từ công tố viên hay không”.
Giáo sư Lee Won Sang (이원상), khoa Luật, Đại học Chosun, cho rằng điều tra bổ sung vẫn cần thiết hơn cả để tránh rủi ro vi phạm “tội bóp méo pháp luật” (법왜곡죄).
Ông giải thích:
“Nếu công tố viên ra quyết định truy tố hoặc không truy tố trong khi điều tra bổ sung chưa được thực hiện đầy đủ, sẽ phát sinh nguy cơ vi phạm tội bóp méo pháp luật. Quyền điều tra bổ sung của công tố viên không phải là ‘quyền lực’ mà là một ‘nghĩa vụ’ nhằm đảm bảo sự thật khách quan được phát hiện.”
Ngược lại, Trưởng phòng điều tra Song Ji Heon (송지헌 경정), Cục Cảnh sát Seoul (서울경찰청 수사부) phản bác:
“Việc cho rằng việc thiếu điều tra bổ sung sẽ dẫn đến bóp méo pháp luật là một bước nhảy logic quá mức. Quyền điều tra bổ sung chỉ không cho phép khởi xướng điều tra, nhưng trong phạm vi vụ việc liên quan, cơ quan điều tra vẫn có quyền thực hiện điều tra tự nguyện và cưỡng chế, tức là quyền điều tra trực tiếp gần như toàn diện.”
Luật sư Jang Joo Young (장주영 변호사) cũng nhấn mạnh:
“Do các trường hợp lạm quyền của công tố viên trong quá khứ lặp lại, cần bãi bỏ hoàn toàn quyền điều tra của công tố viên. Nếu vẫn giữ quyền điều tra bổ sung, logic này sẽ dẫn đến việc cần thiết phải giữ cả điều tra thụ lý và điều tra đặc biệt.”
Giáo sư Ryu Kyung Eun (류경은 교수) đưa ra phương án:
“Nguyên tắc là chỉ yêu cầu điều tra bổ sung, nhưng trong một số trường hợp đặc biệt, công tố viên có thể trực tiếp tham gia điều tra bổ sung. Đồng thời, cần đặt ra các điều kiện nghiêm ngặt và cơ chế kiểm soát đối với điều tra cưỡng chế.”
Hiện tại, ngay cả trong giới pháp luật cũng xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau về quyền điều tra bổ sung. Nhóm Thúc đẩy Cải cách Công tố cho biết họ sẽ tiến hành khoảng 10 lần các phiên thảo luận công khai về vấn đề này.
Dự kiến vào ngày 10 tháng sau, Cơ quan Công tố tối cao (대검찰청) sẽ tổ chức Diễn đàn Luật Hình sự (형사법포럼) với chủ đề: “Hướng cải tổ hệ thống công tố vì lợi ích người dân (국민을 위한 검찰제도개편 방향)”.
——–
TỪ VỰNG:
검찰청: Cơ quan Kiểm sát / Cơ quan Công tố (cơ quan truy tố, giám sát điều tra)
공소청: Cơ quan Công tố (cơ quan mới đảm nhiệm vai trò truy tố)
검사: Công tố viên/ kiểm sát viên (người tiến hành truy tố, giám sát điều tra)
검찰총장 là Tổng công tố (người đứng đầu Cơ quan Công tố / Cơ quan Kiểm sát)
중대범죄수사청 / 중수청: Cơ quan Điều tra Trọng tội (điều tra các vụ án nghiêm trọng)
전문 수사관: Điều tra viên chuyên nghiệp (nhân sự thuộc 중수청 thay vì công tố viên)
국회: Quốc hội Hàn Quốc (cơ quan lập pháp)
국민의힘: Đảng Quyền lực Nhân dân
더불어민주당: Đảng Dân chủ Đồng hành
법조계: Giới pháp luật / ngành luật (luật sư, giáo sư, chuyên gia pháp luật)
대검찰청: Cơ quan Công tố Tối cao / Cơ quan Kiểm sát Tối cao (cơ quan cấp cao nhất trong hệ thống công tố Hàn Quốc, đứng đầu bởi Tổng công tố – 검찰총장).
법무부: Bộ Tư pháp (quản lý 공소청 – Cơ quan Công tố)
행정안전부: Bộ Hành chính và An toàn (quản lý 중수청 – Cơ quan Điều tra Trọng tội)
특별사법경찰 / 특사경: Cảnh sát Tư pháp Đặc biệt / Đặc vụ tư pháp (công chức hành chính có quyền điều tra đặc biệt)
지자체장: Lãnh đạo địa phương / Chủ tịch chính quyền địa phương (người đứng đầu địa phương được bầu)
당·정·청: Đảng – Chính phủ – Văn phòng Tổng thống (cụm chỉ phối hợp quyền lực chính trị)
기소: Truy tố / Khởi tố vụ án (công tố viên đưa vụ án ra xét xử)
수사: Điều tra tội phạm (quá trình điều tra vụ án)
수사·기소 분리: Tách biệt điều tra – truy tố (nguyên tắc cải cách công tố)
전건 송치: Chuyển giao toàn bộ vụ án (toàn bộ hồ sơ vụ án được công tố viên xem xét)
보완수사권: Quyền yêu cầu điều tra bổ sung (công tố viên yêu cầu điều tra thêm)
수사 기관: Cơ quan điều tra (cảnh sát hoặc 중수청)
영장 청구권: Quyền đề nghị lệnh bắt / lệnh khám xét
관여, 지휘 권한: Quyền can thiệp, chỉ đạo (giám sát hay ra lệnh cho cơ quan điều tra)
수사 책임: Trách nhiệm điều tra (trách nhiệm pháp lý của cơ quan điều tra)
법왜곡죄: Tội bóp méo pháp luật (hành vi vi phạm pháp luật dẫn đến sai lệch thực tế pháp lý)
형사소송법: Bộ luật Tố tụng Hình sự (quy định thủ tục tố tụng)
수사 개시: Khởi xướng điều tra (bắt đầu điều tra một vụ án)
재수사: Tái điều tra (công tố viên tự tiến hành điều tra lại vụ án)
인지수사: Điều tra thụ lý (điều tra từ thông tin nhận được, không bắt buộc ban đầu)
특수수사: Điều tra đặc biệt / điều tra chuyên sâu (điều tra các vụ án nghiêm trọng, phức tạp)
강제수사: Điều tra cưỡng chế (quyền sử dụng biện pháp cưỡng chế: bắt giữ, khám xét)
임의 수사: Điều tra tự nguyện / điều tra tùy ý
핫라인: Đường dây nóng
[Hàn Quốc Lý Thú dịch từ tin của KBS]
